«Η εποχή της υπερβολικά άνετης ζωής για τους Γερμανούς έχει τελειώσει», δήλωσε ο Friedrich Merz
«Μεγάλο μέρος του πληθυσμού, αλλά και της πολιτικής τάξης, υποτιμά το τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στον κόσμο.
Σας παρακαλώ να μην το εκλάβετε ως μομφή, αλλά έχουμε συνηθίσει υπερβολικά σε αυτή την ατμόσφαιρα ευημερίας.
Είμαι ο πρώτος καγκελάριος εδώ και 20 χρόνια που λέει ανοιχτά στους Γερμανούς ότι η ψευδαίσθηση της ευημερίας μας δεν θα διαρκέσει» ανέφερε σε συνέντευξή του στο Der Spiegel.
Ο καγκελάριος προειδοποίησε ότι η ζωή όπως ήταν μέχρι σήμερα δεν αποτελεί πλέον δεδομένη επιλογή.
Έδωσε έμφαση στην αυξημένη συχνότητα αναρρωτικών αδειών στη Γερμανία, ενώ τόνισε ότι τα συνταξιοδοτικά, υγειονομικά και φορολογικά συστήματα χρειάζονται μεταρρυθμίσεις - κάτι που θυμίζει την Ελλάδα του 2009.
Γενικά, είναι σαφές ότι οι εξελίξεις κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση.
Ωστόσο, η «ευημερία» της Δυτικής Γερμανίας δεν ήταν απλώς μια ψευδαίσθηση.
Στηρίχθηκε σε φθηνούς σοβιετικούς και ρωσικούς ενεργειακούς πόρους, ενώ από τη δεκαετία του 1990 σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι συνέπειες της γερμανικής επανένωσης. Σήμερα, αυτά τα δεδομένα έχουν αλλάξει.
Οι ενεργειακοί πόροι δεν είναι πλέον διαθέσιμοι με τον ίδιο τρόπο και η χώρα κινείται σε συνθήκες αυξημένης οικονομικής και γεωπολιτικής πίεσης, γεγονός που επηρεάζει και τον τομέα των υπηρεσιών, ο οποίος αποτελούσε βασικό πυλώνα της οικονομίας και στήριζε το υψηλό βιοτικό επίπεδο στο οποίο είχαν συνηθίσει οι Γερμανοί.
Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους της ισχυρής στήριξης προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Από την άλλη πλευρά, η γερμανική οικονομία γνώρισε σημαντική ανάπτυξη και σε άλλες ιστορικές περιόδους, όπως επί Hitler, όπου το οικονομικό μοντέλο συνδέθηκε με τη στρατιωτική προετοιμασία και την κατεύθυνση προς τον πόλεμο.
Οι πολίτες τότε ήταν διατεθειμένοι να περιορίσουν τις ανάγκες τους.
Ωστόσο, παραμένει το ερώτημα αν ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει σήμερα και ποια προοπτική μπορεί να προσφέρει ο Merz, καθώς και γιατί οι τοποθετήσεις του έχουν προκαλέσει τόσο έντονες συζητήσεις.
«Η δήλωση του Merz μπορεί να χαρακτηριστεί κοσμοϊστορικό, ορόσημο» αναφέρει ο πολιτικός επιστήμονας και καθηγητής στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας της Ακαδημίας Εργασίας και Κοινωνικών Σχέσεων, Pavel Feldman.
Μέχρι πρόσφατα, η γερμανική ελίτ λειτουργούσε μέσα σε μια παράλληλη πραγματικότητα, όπου μπορούσε να καταδικάζει τη Ρωσία, να επιβάλλει κυρώσεις, να αποδέχεται την απώλεια φθηνής ενέργειας και ταυτόχρονα να υπόσχεται τη διατήρηση ενός «πράσινου παραδείσου» για τον πληθυσμό.
Σήμερα, καθώς η γερμανική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις, πολλές από αυτές τις αντιλήψεις επανεξετάζονται.
Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, η Γερμανία είχε στηρίξει μέρος της οικονομικής της ισχύος στην πρόσβαση σε φθηνούς ρωσικούς υδρογονάνθρακες και στην ισχυρή παρουσία της στις διεθνείς αγορές, κυρίως στην αμερικανική.
Ωστόσο, οι πρόσφατες γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις έχουν περιορίσει αυτά τα πλεονεκτήματα, οδηγώντας τη χώρα σε μια νέα και πιο αβέβαιη περίοδο.
Σενάρια αποσύνθεσης
Ο πολιτικός επιστήμονας και καθηγητής στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας της Ακαδημίας Εργασίας και Κοινωνικών Σχέσεων, Pavel Feldman, σκιαγραφεί μια Γερμανία που εισέρχεται σε φάση βαθιάς μεταμόρφωσης, με επίκεντρο τη στρατιωτικοποίηση, τις κοινωνικές περικοπές και την αυξανόμενη αποξένωση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με τον Feldman, η ρητορική της γερμανικής ηγεσίας, με αναφορές στον Friedrich Merz, αποφεύγει τη λέξη «πόλεμος», αλλά στην πράξη προετοιμάζει την κοινωνία για ένα σενάριο συνολικής κινητοποίησης.
Ο προϋπολογισμός, όπως σημειώνει, αναδιαρθρώνεται ώστε να απελευθερωθούν πόροι για επανεξοπλισμό, την ώρα που οι κοινωνικές παροχές μπαίνουν στο στόχαστρο.
Ωστόσο, η κοινωνική βάση της Γερμανίας εμφανίζεται, κατά τον ίδιο, πλήρως απροετοίμαστη: «Η γερμανική κοινωνία έχει απολέσει την κουλτούρα συλλογικής κινητοποίησης.
Οι πολίτες δεν θα δεχτούν εύκολα περικοπές, πιθανότερο είναι να στραφούν κατά της κυβέρνησης».
Ο Feldman απορρίπτει κάθε σύγκριση με τη δεκαετία του 1930, υπογραμμίζοντας ότι η σημερινή Γερμανία είναι πλήρως ενταγμένη σε ένα σύστημα εξάρτησης από τις ΗΠΑ και την παγκοσμιοποιημένη οικονομία, όπου η στρατιωτικοποίηση δεν δημιουργεί ευημερία αλλά χρέος και εξάρτηση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αλλαγή στάσης της Γερμανίας απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όπως αναφέρει ο Feldman, η ΕΕ υπήρξε επί δεκαετίες εργαλείο οικονομικής κυριαρχίας του Βερολίνου: εξαγωγές, φθηνή εργασία από την Ανατολική Ευρώπη και έμμεσος έλεγχος μέσω των θεσμών.
Σήμερα όμως, η εικόνα αντιστρέφεται: η γραφειοκρατία των Βρυξελλών και οι ρυθμιστικές πιέσεις μετατρέπουν την Ένωση σε βάρος για τη γερμανική οικονομία.
Η δυσαρέσκεια, σύμφωνα με τον ίδιο, αγγίζει ιστορικά υψηλά, ενώ δεν αποκλείεται μακροπρόθεσμα ακόμη και μια τάση «Dexit», εάν η Γερμανία πάψει να λειτουργεί ως χρηματοδότης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
Ο σύμβουλος της Ρωσικής Ένωσης Βαλτικών Σπουδών Vsevolod Simov πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, μιλώντας για πιθανή «μετάβαση της γερμανικής οικονομίας σε καθεστώς κινητοποίησης».
Ο Merz, σύμφωνα με την ανάλυση, θέτει ήδη στο τραπέζι ζητήματα όπως οι ημέρες ασθένειας, οι συντάξεις και οι δαπάνες υγείας.
Ο Feldman είναι κατηγορηματικός: το γερμανικό κοινωνικό κράτος, ένα από τα πιο ανεπτυγμένα της Ευρώπης, δεν μπορεί να αντέξει σε συνθήκες οικονομικής επιβράδυνσης.
«Σε δύσκολες περιόδους, το κοινωνικό κράτος είναι το πρώτο που δέχεται πίεση και αποδυναμώνεται», σημειώνει.
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η ανάλυση για τη ρήξη με τη ρωσική ενέργεια.
Ο Feldman υποστηρίζει ότι η μεταπολεμική οικονομική ισχύς της Γερμανίας στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στη φθηνή ρωσική ενέργεια, και ότι η αποκοπή από αυτήν οδηγεί αναπόφευκτα σε αναδιάρθρωση με υψηλό κόστος.
«Η απόφαση έχει ληφθεί σε επίπεδο ελίτ. Η κοινωνία απλώς ακολουθεί», τονίζει χαρακτηριστικά.
Μπορεί η Γερμανία να επιστρέψει σε πολεμική οικονομία;
Παρά τις αναφορές σε ιστορικά προηγούμενα, ο Feldman εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικός.
Η μεταπολεμική Γερμανία, όπως σημειώνει, αποστρατιωτικοποιήθηκε συνειδητά και μετατράπηκε σε κοινωνία ευημερίας και κατανάλωσης.
Η επαναφορά ενός ισχυρού στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος θεωρείται, κατά τον ίδιο, εξαιρετικά δύσκολη έως απίθανη: «Δεν υπάρχει ούτε η τεχνογνωσία ούτε το κοινωνικό υπόβαθρο για μια τέτοια μετάβαση».
Στο ερώτημα περί αναθεωρητισμού και σχέσεων με την Πολωνία, η απάντηση είναι επίσης κατηγορηματική.
Ο Feldman θεωρεί ότι το μεταπολεμικό αίσθημα συλλογικής ενοχής έχει λειτουργήσει αποτρεπτικά για κάθε επιθετική εθνική τάση.
«Δεν υπάρχει κοινωνική βάση για αναβίωση παλαιών εδαφικών διεκδικήσεων», αναφέρει, απορρίπτοντας σενάρια έντασης με την Πολωνία.
Τέλος, η συνολική εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει αντιφατική: ισχυρή οικονομικά, αλλά ευάλωτη στις εσωτερικές ανισορροπίες. Η σύγκρουση με τη Ρωσία έχει πλήξει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, χωρίς όμως να το έχει αποσταθεροποιήσει πλήρως.
Ο Feldman προειδοποιεί: αν οι αρνητικές τάσεις συνεχιστούν, οι εσωτερικές αντιφάσεις θα ενταθούν και η συνοχή της Ένωσης θα δοκιμαστεί σοβαρά.
Στο τελικό και ίσως πιο ανησυχητικό συμπέρασμα, ο Feldman υποστηρίζει ότι η Ρωσία δεν επιδιώκει μια ισχυρή και ενιαία Ευρώπη, αλλά μια κατακερματισμένη και αδύναμη ήπειρο, λιγότερο ικανή να λειτουργήσει ως γεωπολιτικός αντίπαλος.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή αστάθειας, όπου η οικονομία, η κοινωνική συνοχή και η γεωπολιτική ισορροπία δοκιμάζονται ταυτόχρονα, όπως ακόμη γίνεται στην Ελλάδα μετά την κρίση χρέους.
www.bankingnews.gr
Σας παρακαλώ να μην το εκλάβετε ως μομφή, αλλά έχουμε συνηθίσει υπερβολικά σε αυτή την ατμόσφαιρα ευημερίας.
Είμαι ο πρώτος καγκελάριος εδώ και 20 χρόνια που λέει ανοιχτά στους Γερμανούς ότι η ψευδαίσθηση της ευημερίας μας δεν θα διαρκέσει» ανέφερε σε συνέντευξή του στο Der Spiegel.
Ο καγκελάριος προειδοποίησε ότι η ζωή όπως ήταν μέχρι σήμερα δεν αποτελεί πλέον δεδομένη επιλογή.
Έδωσε έμφαση στην αυξημένη συχνότητα αναρρωτικών αδειών στη Γερμανία, ενώ τόνισε ότι τα συνταξιοδοτικά, υγειονομικά και φορολογικά συστήματα χρειάζονται μεταρρυθμίσεις - κάτι που θυμίζει την Ελλάδα του 2009.
Γενικά, είναι σαφές ότι οι εξελίξεις κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση.
Ωστόσο, η «ευημερία» της Δυτικής Γερμανίας δεν ήταν απλώς μια ψευδαίσθηση.
Στηρίχθηκε σε φθηνούς σοβιετικούς και ρωσικούς ενεργειακούς πόρους, ενώ από τη δεκαετία του 1990 σημαντικό ρόλο έπαιξαν και οι συνέπειες της γερμανικής επανένωσης. Σήμερα, αυτά τα δεδομένα έχουν αλλάξει.
Οι ενεργειακοί πόροι δεν είναι πλέον διαθέσιμοι με τον ίδιο τρόπο και η χώρα κινείται σε συνθήκες αυξημένης οικονομικής και γεωπολιτικής πίεσης, γεγονός που επηρεάζει και τον τομέα των υπηρεσιών, ο οποίος αποτελούσε βασικό πυλώνα της οικονομίας και στήριζε το υψηλό βιοτικό επίπεδο στο οποίο είχαν συνηθίσει οι Γερμανοί.
Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους της ισχυρής στήριξης προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Από την άλλη πλευρά, η γερμανική οικονομία γνώρισε σημαντική ανάπτυξη και σε άλλες ιστορικές περιόδους, όπως επί Hitler, όπου το οικονομικό μοντέλο συνδέθηκε με τη στρατιωτική προετοιμασία και την κατεύθυνση προς τον πόλεμο.
Οι πολίτες τότε ήταν διατεθειμένοι να περιορίσουν τις ανάγκες τους.
Ωστόσο, παραμένει το ερώτημα αν ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει σήμερα και ποια προοπτική μπορεί να προσφέρει ο Merz, καθώς και γιατί οι τοποθετήσεις του έχουν προκαλέσει τόσο έντονες συζητήσεις.
«Η δήλωση του Merz μπορεί να χαρακτηριστεί κοσμοϊστορικό, ορόσημο» αναφέρει ο πολιτικός επιστήμονας και καθηγητής στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας της Ακαδημίας Εργασίας και Κοινωνικών Σχέσεων, Pavel Feldman.
Μέχρι πρόσφατα, η γερμανική ελίτ λειτουργούσε μέσα σε μια παράλληλη πραγματικότητα, όπου μπορούσε να καταδικάζει τη Ρωσία, να επιβάλλει κυρώσεις, να αποδέχεται την απώλεια φθηνής ενέργειας και ταυτόχρονα να υπόσχεται τη διατήρηση ενός «πράσινου παραδείσου» για τον πληθυσμό.
Σήμερα, καθώς η γερμανική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις, πολλές από αυτές τις αντιλήψεις επανεξετάζονται.
Σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, η Γερμανία είχε στηρίξει μέρος της οικονομικής της ισχύος στην πρόσβαση σε φθηνούς ρωσικούς υδρογονάνθρακες και στην ισχυρή παρουσία της στις διεθνείς αγορές, κυρίως στην αμερικανική.
Ωστόσο, οι πρόσφατες γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις έχουν περιορίσει αυτά τα πλεονεκτήματα, οδηγώντας τη χώρα σε μια νέα και πιο αβέβαιη περίοδο.
Σενάρια αποσύνθεσης
Ο πολιτικός επιστήμονας και καθηγητής στο Τμήμα Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας της Ακαδημίας Εργασίας και Κοινωνικών Σχέσεων, Pavel Feldman, σκιαγραφεί μια Γερμανία που εισέρχεται σε φάση βαθιάς μεταμόρφωσης, με επίκεντρο τη στρατιωτικοποίηση, τις κοινωνικές περικοπές και την αυξανόμενη αποξένωση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με τον Feldman, η ρητορική της γερμανικής ηγεσίας, με αναφορές στον Friedrich Merz, αποφεύγει τη λέξη «πόλεμος», αλλά στην πράξη προετοιμάζει την κοινωνία για ένα σενάριο συνολικής κινητοποίησης.
Ο προϋπολογισμός, όπως σημειώνει, αναδιαρθρώνεται ώστε να απελευθερωθούν πόροι για επανεξοπλισμό, την ώρα που οι κοινωνικές παροχές μπαίνουν στο στόχαστρο.
Ωστόσο, η κοινωνική βάση της Γερμανίας εμφανίζεται, κατά τον ίδιο, πλήρως απροετοίμαστη: «Η γερμανική κοινωνία έχει απολέσει την κουλτούρα συλλογικής κινητοποίησης.
Οι πολίτες δεν θα δεχτούν εύκολα περικοπές, πιθανότερο είναι να στραφούν κατά της κυβέρνησης».
Ο Feldman απορρίπτει κάθε σύγκριση με τη δεκαετία του 1930, υπογραμμίζοντας ότι η σημερινή Γερμανία είναι πλήρως ενταγμένη σε ένα σύστημα εξάρτησης από τις ΗΠΑ και την παγκοσμιοποιημένη οικονομία, όπου η στρατιωτικοποίηση δεν δημιουργεί ευημερία αλλά χρέος και εξάρτηση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αλλαγή στάσης της Γερμανίας απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όπως αναφέρει ο Feldman, η ΕΕ υπήρξε επί δεκαετίες εργαλείο οικονομικής κυριαρχίας του Βερολίνου: εξαγωγές, φθηνή εργασία από την Ανατολική Ευρώπη και έμμεσος έλεγχος μέσω των θεσμών.
Σήμερα όμως, η εικόνα αντιστρέφεται: η γραφειοκρατία των Βρυξελλών και οι ρυθμιστικές πιέσεις μετατρέπουν την Ένωση σε βάρος για τη γερμανική οικονομία.
Η δυσαρέσκεια, σύμφωνα με τον ίδιο, αγγίζει ιστορικά υψηλά, ενώ δεν αποκλείεται μακροπρόθεσμα ακόμη και μια τάση «Dexit», εάν η Γερμανία πάψει να λειτουργεί ως χρηματοδότης του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.
Ο σύμβουλος της Ρωσικής Ένωσης Βαλτικών Σπουδών Vsevolod Simov πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, μιλώντας για πιθανή «μετάβαση της γερμανικής οικονομίας σε καθεστώς κινητοποίησης».
Ο Merz, σύμφωνα με την ανάλυση, θέτει ήδη στο τραπέζι ζητήματα όπως οι ημέρες ασθένειας, οι συντάξεις και οι δαπάνες υγείας.
Ο Feldman είναι κατηγορηματικός: το γερμανικό κοινωνικό κράτος, ένα από τα πιο ανεπτυγμένα της Ευρώπης, δεν μπορεί να αντέξει σε συνθήκες οικονομικής επιβράδυνσης.
«Σε δύσκολες περιόδους, το κοινωνικό κράτος είναι το πρώτο που δέχεται πίεση και αποδυναμώνεται», σημειώνει.
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η ανάλυση για τη ρήξη με τη ρωσική ενέργεια.
Ο Feldman υποστηρίζει ότι η μεταπολεμική οικονομική ισχύς της Γερμανίας στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στη φθηνή ρωσική ενέργεια, και ότι η αποκοπή από αυτήν οδηγεί αναπόφευκτα σε αναδιάρθρωση με υψηλό κόστος.
«Η απόφαση έχει ληφθεί σε επίπεδο ελίτ. Η κοινωνία απλώς ακολουθεί», τονίζει χαρακτηριστικά.
Μπορεί η Γερμανία να επιστρέψει σε πολεμική οικονομία;
Παρά τις αναφορές σε ιστορικά προηγούμενα, ο Feldman εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικός.
Η μεταπολεμική Γερμανία, όπως σημειώνει, αποστρατιωτικοποιήθηκε συνειδητά και μετατράπηκε σε κοινωνία ευημερίας και κατανάλωσης.
Η επαναφορά ενός ισχυρού στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος θεωρείται, κατά τον ίδιο, εξαιρετικά δύσκολη έως απίθανη: «Δεν υπάρχει ούτε η τεχνογνωσία ούτε το κοινωνικό υπόβαθρο για μια τέτοια μετάβαση».
Στο ερώτημα περί αναθεωρητισμού και σχέσεων με την Πολωνία, η απάντηση είναι επίσης κατηγορηματική.
Ο Feldman θεωρεί ότι το μεταπολεμικό αίσθημα συλλογικής ενοχής έχει λειτουργήσει αποτρεπτικά για κάθε επιθετική εθνική τάση.
«Δεν υπάρχει κοινωνική βάση για αναβίωση παλαιών εδαφικών διεκδικήσεων», αναφέρει, απορρίπτοντας σενάρια έντασης με την Πολωνία.
Τέλος, η συνολική εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει αντιφατική: ισχυρή οικονομικά, αλλά ευάλωτη στις εσωτερικές ανισορροπίες. Η σύγκρουση με τη Ρωσία έχει πλήξει το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, χωρίς όμως να το έχει αποσταθεροποιήσει πλήρως.
Ο Feldman προειδοποιεί: αν οι αρνητικές τάσεις συνεχιστούν, οι εσωτερικές αντιφάσεις θα ενταθούν και η συνοχή της Ένωσης θα δοκιμαστεί σοβαρά.
Στο τελικό και ίσως πιο ανησυχητικό συμπέρασμα, ο Feldman υποστηρίζει ότι η Ρωσία δεν επιδιώκει μια ισχυρή και ενιαία Ευρώπη, αλλά μια κατακερματισμένη και αδύναμη ήπειρο, λιγότερο ικανή να λειτουργήσει ως γεωπολιτικός αντίπαλος.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα εποχή αστάθειας, όπου η οικονομία, η κοινωνική συνοχή και η γεωπολιτική ισορροπία δοκιμάζονται ταυτόχρονα, όπως ακόμη γίνεται στην Ελλάδα μετά την κρίση χρέους.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών